De Italiaanse schrijver Paolo Giordana werd bekend door zijn roman ‘De eenzaamheid van de priemgetallen’, door mij eerder gerecenseerd, zie hier.
Bovenstaand boek handelt over de herinneringen van een gezin (man, vrouw, jong kind) aan de huishoudster annex kinderjuf die na een ziekbed is overleden. Het wordt verteld vanuit het perspectief van de man, een natuurkundige met een (onzekere) baan aan de plaatselijke universiteit.
Deze Signora A. gaat door alle anekdotes die over haar verteld worden, steeds meer leven. De tragiek van haar vroeg overleden man Renato die ze nog altijd mist. De dwergkunstenaar met wie ze vriendschap sluit, haar uitgesproken meningen over de opvoeding van het jongetje Emanuele, haar opruimwoede, haar directheid jegens de man en zijn vrouw Nora, haar ongevraagde adviezen. Ze is zeker geen perfect iemand, deze Signora A., af en toe liefdevol Babette genoemd, maar wel herkenbaar levend en voorstelbaar.

Persoonlijk vind ik de toespelingen van de man op de natuurkunde in zijn leven grappig en treffend. Zijn opmerkingen over Feynmandiagrammen en groepentheorie zullen aan de meeste lezers voorbijgaan. En, waar hij zichzelf als somber en rationeel omschrijft, door hem zwart genoemd, schrijft hij over Nora: ‘Uiteindelijk zijn we bijna nooit gelukkig of ongelukkig door wat ons overkomt, we zijn het een of het ander afhankelijk van het levenssap dat in ons stroomt, en het hare is vloeibaar zilver, het witste van alle metalen, de beste van alle geleiders, het metaal dat het felst weerkaatst’. Vandaar de titel: Het zwart en het zilver.
Door het wegvallen van de vertrouwde huishoudster valt het gezin in een gat. Het botert niet altijd even goed tussen de ik-persoon en Nora. Hun zoontje Emanuele mist Signora A. nog het meest.
Het einde is veelzeggend mooi. Emanuele, inmiddels een puber, gaat op zijn buik op het marmer van het graf van Signora A. liggen. Hij slaakt een zucht. Dan, voor het eerst in het boek, wordt haar voornaam uitgesproken. Hardop zegt hij: Anna.
Wat een intiem en gevoelvol boek is dit. Klein maar fijn. Om te koesteren.


Het zwart en het zilver – Paolo Giordano, De Bezige Bij, 2014