Wat wordt aangeduid met AI (artificiële intelligentie) is bezig in sneltreinvaart ons leven te beïnvloeden. Of we net nou leuk vinden of niet, we kunnen er niet omheen. Het biedt ontegenzeggelijk voordelen. Lange en ingewikkelde teksten worden in een paar seconden geanalyseerd en van commentaar voorzien. Taalfouten worden opgespoord. Bepaalde administratieve taken, veelal saai en tijdrovend, kunnen aan AI uitbesteed worden. Zelfs voor scripties of andere verslagen kunnen we er terecht. Het bespaart ons heel wat tijd en inspanning. Te vergelijken met de robotisering van wat voorheen met fysieke arbeid verricht moest worden. Denk aan de wasmachine; vroeger was maandag de dag waarop huisvrouwen de was op de hand deden. Maandag wasdag. Zwaar werk was dat. Tegenwoordig drukt men een knop van de wasmachine in en klaar is Kees. Net zo makkelijk. Hetzelfde geldt voor andere huishoudelijke apparaten als de stofzuiger, de koelkast, en buitenshuis de auto, het openbaar vervoer, machines in de landbouw, de huizenbouw, de wegenbouw etc. Machines vervingen spierkracht. AI ondersteunt of automatiseert denkwerk.

Naast teksten kan AI ook beelden en schilderingen maken. Ontwerpers van bijvoorbeeld boekomslagen worden ontslagen en vervangen door 'hulpjes' die aan AI hun opdrachten geven. Ook hier weer, in een paar minuten heb je een schildering waar een vroegere ontwerper dagenlang aan zou werken. Met als extra voordeel dat je hem elk moment kunt aanpassen aan jouw wensen.

En natuurlijk, met hetzelfde gemak wordt er misbruik van AI gemaakt. Nepbeelden die als echt worden gepresenteerd. Deepfakes, manipulatie, propaganda. Wat dat betreft is er een nieuwe beerput aan ellende en smerigheid in onze leefwereld aangeboord. Tekenend voor onze doorgeschoten individualistische tijd, waarin iedereen meent zijn zegje te moeten doen, het liefst schreeuwend en scheldend; de sociale media als afvoerputje van onze maatschappij.

Veel mensen zijn bang dat in de toekomst AI ons in intelligentie en capaciteiten zal overvleugelen. De AI als toekomstige baas onder wie wij nog slechts marionetten zijn.
Bepaalde patronen hiertoe zijn inderdaad zichtbaar. Zo worden in China camera’s op straat gebruikt voor gezichtsherkenning. Een overtreding kan zodoende direct herleid worden tot de desbetreffende persoon. Weg is je privacy. In de VS wil de huidige regering AI inzetten voor controle op het gedrag van mensen. En niet alleen controle, ook de mogelijkheid om met geweld in te grijpen wanneer dat nodig wordt geacht. Het bedrijf Anthropic, dat hier ethische bezwaren tegen had, werd door de overheid uitgesloten van militaire contracten wegens een “risico voor de nationale veiligheid in de toeleveringsketen". Anthropic had als voorwaarde gesteld dat er een mens beslist voordat een AI-wapen wordt ingezet.
Ja, op deze manier gebruikt, is AI best wel eng. En uitermate bruikbaar voor dictatoriale regimes. Ze oefenen macht uit, maar blijven zelf op afstand. De algoritmes van AI doen het werk voor hen.

Kijk je naar wat achter de schermen van AI zit, dan stuit je op leegheid. Er is een handig systeem in elkaar geflanst van mogelijkheden en waarschijnlijkheden, gebaseerd op een ongelooflijke hoeveelheid aan beschikbare informatie. Waarna er als resultaat een soort van gemiddelde uitrolt. Ze lijken creatief in het maken van nieuwe combinaties van ideeën, maar deze zijn gebaseerd op oude patronen.Technisch heel knap, maar qua creativiteit en oorspronkelijkheid armoedig. Humor en taalkundige kwinkslagen worden niet herkend. Heel bewust wordt de vrager om hulp honing om de mond gesmeerd. Bedoeld om vertrouwen te wekken, waardoor je in de toekomst nog vaker AI zult raadplegen. Je wordt bevestigd in wat je voelt of denkt. Standaard is de opmerking van bijvoorbeeld ChapGPT: “Dat is een terechte vraag. Goed dat u die stelt”. Het geslijm gaat verder. Je wordt, als het even kan, opgetild uit de grauwe massa tot een bijzonder iemand met bijzondere talenten. Alsof je een begripvolle vriend hebt gevonden bij wie je vol vertrouwen je hart kunt uitstorten. Heel verraderlijk.
 
Maar AI is en blijft een machine. AI heeft geen gevoel, is zielloos, begrijpt niets van een doorleefd leven. Het is een technisch product, werkend met statistische patronen in data, en moet ook op die manier gebruikt en doorzien worden. Nuttig waar het saai en middelmatig productiewerk betreft, gevaarlijk waar het als controle of als wapen wordt gebruikt, handig om een voorlopige en snelle analyse van bijvoorbeeld een ingewikkelde tekst te maken.
AI is kunstmatig, dat wil zeggen door de mens gemaakt. Wij zijn de scheppers. Wij bepalen. Waar dat niet gebeurt, dienen we in opstand te komen tegen de tirannie die ons wil verstikken. Om een vrij en oorspronkelijk mens te kunnen zijn, te midden van alle plichten en verantwoordelijkheden die er ook zijn. 
Geen tijd voor doemdenken. De toekomst, en ook het gebruik van AI, is aan ons. Vertrouw daar op.