Van Anna Enquist had ik tot nu toe alleen haar eerste roman gelezen: Het Meesterstuk uit 1994. Een verhaal over een ambitieuze kunstschilder, vol drama, relatieproblemen en familieperikelen. Het kwam op mij geforceerd en nogal bedacht over. Ik miste noodzaak.
Een vriendin raadde me aan De thuiskomst van haar te lezen. Toch gedaan, ondanks mijn lage verwachtingen.

Het is een lijvig boek van meer dan 400 bladzijden. Het beschrijft de lotgevallen van de vrouw van ontdekkingsreiziger James Cook (1728-1779), Elizabeth Batts. Een origineel uitgangspunt. Niet de held staat hier centraal, maar degene die zich ondergeschikt aan dit heldendom moest maken. Het is een historische roman met de alom bekende feiten, maar de invulling van het gevoelsleven van deze Elizabeth is geheel fictief.
Eenzaamheid, het gevoel steeds weer door haar man verlaten te worden, haar beslommeringen om haar (in totaal zes) kinderen, waarvan er twee al op jonge leeftijd overlijden, en de andere vier later, het gedoe rondom al die ontdekkingsreizen van haar man, vormen de rode draad in de roman. Op de beste momenten leeft het, je voelt mee met Elizabeth, zoals ze met haar tuin bezig is, de intieme momenten met huisvriend Hugh Palliser, de zorg om haar kinderen, maar halverwege het boek begon ik me enigszins te ergeren aan de zoveelste herhaling van al deze beslommeringen. Het verraste niet langer.
Totdat in deel III van het boek de (naar later bleek) laatste expeditie van James Cook een aanvang nam. Het boeide ineens een stuk meer. Er was spanning, er waren controverses, en je voelde de tragiek naderbij komen. Knap hoe Anna Enquist de vele tegenstrijdige gevoelens van Elizabeth weet te verwoorden. Met vaak mooie literaire zinnen. Waarbij aangetekend moet worden dat deze Elizabeth nogal veel 20^e -eeuwse trekken toont, met haar afkeer van het geloof, het niet willen en kunnen accepteren van haar onderdanige rol, en vooral de weloverwogen stijl in haar brieven.  
Op het eind neemt de fictie de overhand met brieven en documenten die een nogal ander licht werpen op het overlijden van James Cook. Als om de roman een verrassend einde te bieden. Tja, een bewijs van deze 'nieuwe feiten' kan niet geleverd worden, omdat Elizabeth ze volgens het boek allemaal heeft verbrand. Dat is natuurlijk ook een oplossing om de fictie te redden.
Elizabeth Batts (1742-1835) overleeft iedereen, haar kinderen inclusief haar laatste verzorger, neef Isaac Smith, zonder nabestaanden na te laten.
Een mooie gevoelvolle roman, die naar mijn mening meer aandacht verdient dan ze tot nu toe heeft gekregen.